نوشتن داستان برای کودک، فقط پیدا کردن یک موضوع جذاب و روایت کردن آن نیست. وقتی از مرحلۀ آشنایی با اصول اولیۀ داستاننویسی عبور میکنیم، پرسشهای دقیقتری پیش روی ما قرار میگیرد: چگونه یک پیام را به داستانی مناسب برای کودک تبدیل کنیم؟ چطور یک داستان را بازآفرینی کنیم، بدون اینکه روح آن از بین برود؟ چگونه با ویرایش، گفتوگو و تصویر، داستانی بسازیم که در ذهن کودک بماند؟ در داستاننویسی کودک، جزئیات کوچک میتوانند تفاوت بزرگی ایجاد کنند.
داستاننویسی کودک چیست؟
داستان کودک قرار نیست وسیلهای برای رساندن مستقیم یک پیام تربیتی باشد. اینکه نویسنده بخواهد به کودک بگوید چه چیزی خوب است و چه چیزی بد، و شخصیت داستان را از ابتدا تا انتها برای رسیدن به یک نتیجۀ مشخص هدایت کند، لزوماً به معنای داستاننویسی نیست. سوژه داشتن با پیام دادن فرق دارد.
این مسئله در داستانهای مذهبی اهمیت بیشتری پیدا میکند. هر روایت یا مضمون مذهبی، صرفاً به دلیل ارزش محتوایی، مناسب تبدیل شدن به داستان کودک نیست. نویسنده باید بداند چه چیزی را میتوان به داستان تبدیل کرد، چگونه آن را روایت کرد و چگونه بدون مستقیمگویی، مخاطب کودک را با مضمون همراه کرد.
داستاننویسی کودک یعنی ساختن یک تجربۀ داستانی برای کودک، نه سخنرانی کردن برای او. باید اجازه بدهیم حادثه، شخصیت، گفتوگو و فضای داستان کار خودشان را انجام دهند. در این نگاه، حتی وقتی داستان با یک مضمون مذهبی یا تربیتی نوشته میشود، همچنان باید پیش از هر چیز یک داستان باشد.
استاد دوره کیست؟
مصطفی رحماندوست شاعر، نویسنده و مترجم ادبیات کودکونوجوان، با سالها فعالیت در حوزۀ ادبیات کودک، از چهرههای شناختهشدۀ این حوزه است. او در بخشهای مختلف فرهنگی از جمله کتابخانۀ مجلس و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فعالیت کرده و مدیریت گروه کودکونوجوان انتشارات امیرکبیر را بر عهده داشته است.
رحماندوست همچنین از بنیانگذاران «کتابخانۀ ملی کودکونوجوان ایران» بوده و سالها در زمینههای داستاننویسی، قصهگویی و ادبیات کودکونوجوان تدریس کرده است. شعر «صد دانه یاقوت» و آثار متعددی از او برای چند نسل از کودکان ایرانی آشناست و برخی آثارش نیز به زبانهای دیگر ترجمه شدهاند.
در کارگاه داستاننویسی کودک پیشرفته چه میآموزیم؟
در کارگاه مقدماتی با اصول پایه و عناصر اصلی داستاننویسی کودک آشنا شدهایم. در کارگاه پیشرفته یک قدم جلوتر میرویم: مهارتهایی که به پختهتر شدن داستان و حرفهایتر شدن فرایند نوشتن کمک میکنند.
ابتدا با سه شیوۀ سادهنویسی، بازنویسی و بازآفرینی آشنا میشویم و تفاوتها و کاربردهای هرکدام را بررسی میکنیم؛ مهارتهایی که در نوشتن برای کودک، بهویژه هنگام کار با متون و روایتهای پیشین، اهمیت زیادی دارند. سپس به سراغ داستان مذهبی و داستانهای دارای مضامین تربیتی میرویم و بررسی میکنیم چگونه میتوان یک مضمون دینی یا تربیتی را به داستان تبدیل کرد، بدون اینکه متن به بیان مستقیم و شعاری پیام محدود شود.
در ادامه، به اثرگذاری بر ذهن مخاطب کودک میپردازیم و یاد میگیریم چگونه داستانی بسازیم که بدون پند و توضیح مستقیم، بر مخاطب اثر بگذارد. سپس با ویرایش داستانی و نقش آن در بهتر شدن متن آشنا میشویم و اهمیت تصویرگری در داستان کودک و رابطۀ میان متن و تصویر را بررسی میکنیم.
در دو جلسه به دیالوگ در داستان کودک میپردازیم و یاد میگیریم چگونه گفتوگوهایی متناسب با شخصیت، موقعیت و مخاطب بنویسیم. در پایان نیز سراغ نکتهها و تجربههایی میرویم که حاصل سالها کار در حوزۀ ادبیات کودک و نوجوان است و فوت کوزهگری داستان کودک را از مصطفی رحماندوست میآموزیم.
استاد پشتیبان و نحوۀ پشتیبانی
خانم هدیه قلیزاده، نویسنده و فعال حوزۀ کودکونوجوان، پشتیبانی محتوایی دوره را بر عهده دارد.
پس از مشاهدۀ جلسات کارگاه، دو جلسۀ مجازی اختصاصی با استاد قلیزاده خواهید داشت تا دربارۀ نوشتهها و مسیر پیشرفت داستان خود بازخورد شخصی بگیرید. تمرینهای شما توسط استاد پشتیبان بهطور تخصصی بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که مسیر را بهدرستی پیمودهاید.
این کارگاه برای چه کسانی مناسب است؟
- کسانی که کارگاه داستاننویسی کودک مقدماتی را گذراندهاند و میخواهند مهارتهای خود را در داستاننویسی کودک عمیقتر کنند.
- کسانی که اصول و عناصر پایه داستاننویسی را میشناسند و حالا میخواهند به سراغ پرداخت حرفهایتر داستان بروند.
- نویسندگانی که میخواهند برای کودک و نوجوان، داستانهای مذهبی یا دارای مضمون تربیتی بنویسند، بدون اینکه داستانشان به بیان مستقیم و شعاری پیام تبدیل شود.
- کسانی که داستان کودک مینویسند و میخواهند در گفتوگو، ویرایش و بازنویسی و ارتباط متن و تصویر مهارت بیشتری پیدا کنند.
- نویسندگانی که میخواهند با استفاده از تجربههای حرفهای مصطفی رحماندوست، نگاه دقیقتری به فرایند نوشتن و پرداخت داستان کودک پیدا کنند.
بازار کار داستان کودک کجاست؟
اگر نوشتن را جدی دنبال کنیم، داستان کودک میتواند به یک مسیر حرفهای و قابلتوسعه تبدیل شود:
- نویسندۀ کتاب کودکونوجوان: نوشتن و آمادهسازی داستان برای انتشار توسط ناشران کودک.
- نویسندۀ نشریات کودک: تولید داستان کوتاه و محتوای داستانی برای مجلات کودک و نوجوان.
- همکاری با ناشران و مجموعههای داستان: بازنویسی و بازآفرینی روایتها و مشارکت در تولید مجموعههای داستان کودک.
- تولید محتوای داستانی برای محصولات کودک: همکاری با پلتفرمهای آموزشی، کتابهای صوتی، پادکستها و دیگر محصولات فرهنگی.
در این مسیر، علاوه بر توانایی نوشتن، شناخت مخاطب، توانایی بازنویسی و ویرایش، دیالوگنویسی و درک رابطۀ متن و تصویر میتواند کیفیت همکاری حرفهای ما را بالاتر ببرد. این کارگاه دقیقاً بر همین مهارتهای تکمیلی تمرکز دارد.
خدمات و تضمین دوره
- ارائه گواهی پایاندوره معتبر از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و باشگاه هنر اسلامی یونسکو
- منتورینگ تخصصی و دریافت بازخورد شخصی
- تضمین بیقیدوشرط رضایت و بازگشت کامل شهریه در صورت عدم رضایت تا یک ماه پس از ثبتنام
- دسترسی به 10 ساعت ویدئوی آموزشی
- جزوه و تمرینهای کارگاهی
پیشنیاز کارگاه چیست؟
پیشنیاز این کارگاه، گذراندن کارگاه داستاننویسی کودک مقدماتی است. در این دوره، با فرض آشنایی با اصول و عناصر پایهای داستاننویسی کودک، مهارتهای پیشرفتهتر در نوشتن و پرداخت داستان کودک را تمرین میکنیم.
سرفصلهای کارگاه
- داستاننویسی مذهبی کودکانه
- بازنویسی و بازآفرینی
- اثرگذاری بر ذهن مخاطب
- ویرایش در داستاننویسی
- اهمیت تصویرگری در داستان کودک
- گفتوگو در داستان کودک
- فوت کوزهگری
