در روزهای پرالتهاب جنگ، ذهن و جسم ما مدام در آمادهباش به سر میبرد. استرس، خشم، ترس و گاه اقتدار و امیدِ ناگهانی آنقدر در هم میپیچند که گاهی تنها راهِ رهاشدن، نوشتن است. نوشتن در شرایط بحرانی، حکم یک تراپی در دسترس را دارد؛ جایی که میتوانیم بدون قضاوت، هرچه را که میبینیم و حس میکنیم، روی کاغذ بیاوریم. حالا این تراپی، همراه شده است با شکلگیری روایتی صادقانه از سختترین روزها؛ روزهایی که هم دلهرهآور بودند، هم امیدبخش.
چگونه جنگ را روایت کنیم؟
روایتنویسی جنگ فراتر از گزارش اخبار جنگ است. روایت شخصی از جنگ، یعنی ثبت تجربۀ زیستۀ یک انسان معمولی در دل بحران، باتکیهبر جزئیات حسی و لحظههایی که زندگی در میان تلاطم هنوز جریان دارد.
در میانهٔ کلانروایتهای رسمی، این تجربههای شخصی ماست که چهرهٔ واقعی جنگ را از پشت اعداد و آمار بیرون میکشد. هر یک از ما با روایتِ خودمان، میتوانیم روایتهای مسلط را به چالش بکشیم و حقیقتی انسانی و زیسته را ثبت کنیم. همانطور که «سوتلانا آلکسیویچ» در نیایش چرنوبیل یا «اوریانا فالاچی» در زندگی، جنگ و دیگر هیچ کردند.
در میانۀ روزهای جنگ، در کانالهای ارتباطی آکادمی ماه نو، مجموعهای از تکنیکها و تمرینهای «روایت جنگ» را منتشر کردیم. بارها پیامهایی محبتآمیز از همراهان عزیز دریافت کردیم که برایمان بسیار ارزشمند بود. یکی از شما نوشت: «این یادداشتها دقیقاً همان چیزی بود که در این روزهای سخت به آن نیاز داشتم.» دیگری گفت: «این تمرینها کمکم کرد احساسات درهمریختهام را روی کاغذ منظم کنم.» این بازخوردها به ما نشان داد که مسیر درستی را آغاز کردهایم و تصمیم گرفتیم آن را به یک کارگاه تصویری و کامل تبدیل کنیم. این کارگاه، حاصل همان روزها و همان نیاز مشترک است.
استاد دوره کیست؟
فاطمه سرکارپور نویسنده، مدرس و پژوهشگر حوزۀ ادبیات داستانی است که سالها در زمینۀ آموزش نویسندگی خلاق، داستاننویسی و روایتنویسی فعالیت مستمر داشته است. او پیشتر با کارگاههای نویسندگی خلاق و داستاننویسی مقدماتی همراه ما بوده است.
چندین داستان کوتاه و روایت از او در نشریات ادبی مانند همشهری داستان، مدام، نقطه و… منتشر شده است و در «جشنوارۀ بینالمللی هنر آسمانی» برگزیده شده است. او همچنین داور بخش ادبیات «همایش ملی کتاب سال بانوان» و دو دوره «جشنوارۀ بینالمللی پاسخ برتر» بوده است.
هنرجویان، او را «استادی کاربلد، بااحساس و همدل» توصیف میکنند و دورههایش را از «بهترین تجربههای نویسندگی» خود میدانند. مجموعه یادداشتهای آموزشی روایت جنگ که در کانالهای آکادمی ماه نو منتشر شد، حاصل تلاش مستقیم اوست.
در کارگاه روایتنویسی جنگ چه میآموزیم؟
در این کارگاه، یاد میگیریم که چطور از دل ترس، خشم، یا اقتدار و امید، متنی بنویسیم که هم برای خودمان التیامبخش باشد، هم برای دیگران یک سند انسانی ماندگار. این بیستوهشت جلسه، یک دورۀ فشرده است تا بیاموزیم چگونه جنگ را روایت کنیم. در این کارگاه از نوشتن آزاد و غلبه بر ترسِ صفحۀ سفید شروع میکنیم. سپس یاد میگیریم با حواس پنجگانه واقعیت را ملموس کنیم و با تکنیکهایی مثل اشیای راوی، راویان خاموش، زمان روایی و بسامد آشنا میشویم. موتیف و ساختار مدور را میآموزیم، شکاف و سکوت را در روایت به کار میگیریم، و با بینامتنیت به نوشتهمان عمق تاریخی میبخشیم.
هر جلسه با تمرینهای عملی همراه است تا قلممان روان شود و نوشتن برایمان به عادتی ماندگار تبدیل گردد. همچنین در جلسه نخست، فهرست مطالعاتی از بهترین آثار ناداستان جنگ معرفی شده است تا با مطالعۀ آنها، علاوه بر آشنایی با سبکها و اسلوب روایت جنگ، قدرت زبانی و روایی خود را تقویت کنیم.
در نهایت، با یادگیری پیرنگ، قوس داستانی، لحن و بازنویسی، آماده خواهیم شد تا یک روایت کامل از تجربۀ شخصی خودمان از جنگ بنویسیم.
استاد پشتیبان و نحوۀ پشتیبانی
فاطمه سرکارپور، خود پشتیبانی محتوایی دوره را بر عهده دارد.
پس از مشاهدۀ جلسات کارگاه، چهار جلسۀ مجازی اختصاصی با استاد سرکارپور خواهید داشت تا دربارۀ مسیر پیشرفت روایت خود بازخورد شخصی بگیرید. تمرینهای شما توسط استاد پشتیبان بهطور تخصصی بررسی میشود تا اطمینان حاصل شود که مسیر را بهدرستی پیمودهاید.
این کارگاه برای چه کسانی مناسب است؟
- کسانی که شاهد جنگ بودهاند و میخواهند مشاهدات خود را ثبت کنند.
- کسانی که متحمل رنج یا استرس شدهاند و با نوشتن قصد دارند به تراپی بپردازند.
- کسانی که پیشازاین دورههای نویسندگی نگذراندهاند و اکنون موضوعات جدیدی از جنگ برای روایت یافتهاند.
- فعالان رسانهای و مستند نگاران حوزه دفاع مقدس و مقاومت.
- دانشجویان و پژوهشگران ادبیات پایداری.
بازار کار روایتنویسی جنگ کجاست؟
ممکن است فکر کنیم روایتنویسی جنگ فقط برای دل خودمان است. اما امروز رسانهها، خبرگزاریها، پلتفرمهای پخش کتاب صوتی و مراکز فرهنگی همواره به دنبال روایتهای اصیل و انسانی از جنگ هستند. با تسلط بر تکنیکهای این کارگاه، این عرصهها برای ما گشوده میشود:
- فعالیت در شبکههای اجتماعی، خبرگزاریها و مجلات بهعنوان نویسندهٔ ناداستان و مستند نگار
- فرمدهی و بازنویسی خاطرات و روایتهای دیگران برای انتشار کتاب یا پادکست
- انتشار روایتهای شخصی خود در قالب کتاب، جستار یا مجموعۀ ناداستان
خدمات و تضمین دوره
- ارائه گواهی پایاندوره معتبر از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و باشگاه هنر اسلامی یونسکو
- منتورینگ تخصصی توسط استاد کارگاه و دریافت بازخورد شخصی
- تضمین بیقیدوشرط رضایت و بازگشت کامل شهریه در صورت عدم رضایت تا یک ماه پس از ثبتنام
- دسترسی به 87 دقیقه ویدئوی جلسات کارگاه
- جزوه و تمرینهای کارگاهی
- گروه گفتوگو و همافزایی
پیشنیاز کارگاه چیست؟
این کارگاه هیچ پیشنیازی ندارد. نیاز نیست پیشتر دستبهقلم بوده یا دورههای نویسندگی را گذرانده باشیم؛ اما برای شرکت در این کارگاه باید به ادبیات و نویسندگی علاقهمند باشیم، باید جسارت خودافشاگری داشته باشیم و باید زمان و پشتکار کافی برای تمرین مستمر داشته باشیم.
سرفصلهای کارگاه
یک. اصول اولیه
- نوشتن آزاد
- حواس پنجگانه
- نثر معیار
دو. ابزارهای شخصیسازی روایت
- اشیای راوی
- راویان خاموش
- جریان زندگی در جنگ
- جانبخشی به اعداد
- شاهد و راوی
- جنگ روایتها
- آدمهای خاکستری
- در جستوجوی عادتهای ازدسترفته
- جنگ در قاب گوشی
سه. زمان و روایت
- زمان روایی
- ساختار مدور
- بسامد
- شکاف
- قوس داستانی
- شروع از میانه
چهار. فرم و تکنیک
- موتیف
- دلالتهای ضمنی
- بینامتنیت
- از «من» شخصی به «ما»ی جمعی
- لحن
پنج. نگارش روایت
- مضمون
- پیرنگ
- نگارش متن
- پایانبندی
- بازنویسی
