تلفن همراه هوشمند تقریباً همیشه در دسترس ماست. ابزاری کوچک که میتواند بدون دردسرهای حملونقل و آمادهسازی دوربینهای حرفهای، امکان ثبت تصویر را در اختیارمان بگذارد. بسیاری از تنظیمات و فرایندهای فنی مانند فوکوس و نوردهی نیز بهسادگی توسط گوشی انجام میشود و برای فیلمسازی لازم نیست منتظر تجهیزات حرفهای بمانیم؛ ابزار فیلمبرداری همین حالا در جیب ماست. با این ابزار در دسترس، چه چیزی برای روایت کردن داریم و چگونه میتوانیم از واقعیت، یک فیلم بسازیم؟
مستندسازی چیست؟
مستندسازی، ثبت و روایت خلاقانۀ واقعیت است؛ اما صرفاً فیلمبرداری از اتفاقات واقعی، یک فیلم مستند نمیسازد. مستندساز باید از میان آدمها، رویدادها و موقعیتهای واقعی، سوژهای پیدا کند و با انتخاب، مشاهده و پرداخت، روایتی برای مخاطب شکل دهد. در فیلم داستانی، فیلمساز میتواند جهان و رویدادهای داستان را بر اساس تخیل خود بسازد؛ اما در مستند، واقعیت مادۀ اصلی روایت است و همین واقعیت، مسیر قصه را پیش میبرد. بااینحال، مستند نیز میتواند قصه داشته باشد و از ساختارهای روایی استفاده کند. تفاوت در این است که عناصر قصه در جهان واقعی پیدا میشوند، نه اینکه برای ساخت فیلم خلق شوند. بنابراین، مستندسازی ترکیبی از مشاهده، انتخاب، خلاقیت و روایت واقعیت است.
استاد دوره کیست؟
مسعود زارعیان مستندساز، پژوهشگر، مدرس سینما و عضو انجمن صنفی کارگردانان مستند سینمای ایران است. او در مقام کارگردان و تهیهکننده در تولید نزدیک به سی فیلم و مجموعۀ مستند فعالیت داشته است. مستند غیرمسکونی از آثار شاخص اوست که جایزۀ بهترین کارگردانی فیلم مستند بلند جشنوارۀ سینماحقیقت و جایزۀ بهترین فیلم مستند جشنوارۀ اشراق را دریافت کرده و در جشنوارۀ فیلم فجر نیز حضور داشته است. مستند خسوف نیز، به نویسندگی و تهیهکنندگی او، برگزیدۀ بهترین کارگردانی مستند بلند در جشنوارۀ سینماحقیقت شده است.
در کارگاه مبانی مستندسازی با موبایل چه میآموزیم؟
در این کارگاه، یاد میگیریم چگونه با استفاده از تلفن همراه، از یک موضوع یا اتفاق واقعی به یک ایدۀ مستند برسیم و آن را در قالب یک روایت قابل دنبالکردن شکل دهیم. مسیر کار از شناخت فیلم مستند و تفاوت آن با سینمای داستانی آغاز میشود و به انتخاب سوژه، پرورش خلاقیت و پیداکردن شیوۀ مناسب برای روایت آن میرسد.
در ادامه با وجوه مختلف خلاقیت، از جمله انعطافپذیری، تجسم و نگرش مثبت آشنا میشویم و یاد میگیریم چگونه با فاصلهگرفتن از نگاههای تکراری، زاویۀ متفاوتی برای پرداخت سوژه پیدا کنیم. همچنین با ایدههای مختلف در فیلم مستند و شیوۀ پرداخت شخصیتهای درگیرکننده آشنا خواهیم شد.
بخش دیگری از کارگاه به روایت و قصهپردازی اختصاص دارد. در این بخش، با مفهوم شخصیت، هدف، مانع، کشمکش، نقطۀ اوج و گرهگشایی و نقش آنها در شکلگیری یک روایت آشنا میشویم و ساختار سهپردهای را بررسی میکنیم.
در کنار مباحث نظری، با انجام تمرینهای عملی، آموختههای خود را به کار میگیریم و تجربه میکنیم چگونه با پلانهای مختلف، یک روایت منسجم بسازیم. در پایان نیز با ساخت یک فیلم مستند کوتاه، فرصت خواهیم داشت مجموعۀ آموختههای خود را در یک پروژۀ واقعی به کار ببریم.
استاد پشتیبان و نحوۀ پشتیبانی
آقای علی فرازمند، کارگردان تلویزیون، پشتیبانی محتوایی دوره را بر عهده دارد.
پس از مشاهدۀ جلسات کارگاه، دو جلسۀ مجازی اختصاصی با استاد فرازمند خواهید داشت تا دربارۀ تمرینها و پروژۀ مستند خود بازخورد شخصی دریافت کنید. تمرینها و مسیر شکلگیری پروژه توسط استاد پشتیبان بررسی میشود تا بتوانید نقاط قوت و ضعف کار خود را بشناسید.
این کارگاه برای چه کسانی مناسب است؟
- کسانی که میخواهند مستندسازی را از پایه شروع کنند و هنوز تجربهای در ساخت فیلم مستند ندارند.
- کسانی که میخواهند یاد بگیرند چگونه از میان اتفاقات و آدمهای واقعی، سوژهای مناسب برای فیلم پیدا کنند.
- کسانی که با تلفن همراه فیلم میگیرند و میخواهند از ثبت تصاویر پراکنده فراتر بروند و روایت منسجمی بسازند.
- تولیدکنندگان محتوا و فعالان رسانهای که میخواهند از تلفن همراه برای ساخت روایتهای مستند و اثرگذار استفاده کنند.
- کسانی که میخواهند با انجام تمرینهای عملی، ایده و روایت خود را در قالب یک فیلم مستند کوتاه تجربه کنند.
بازار کار مستند سازی کجاست؟
مستندسازی فقط به ساخت فیلم برای جشنوارهها محدود نمیشود. مهارت ایدهپردازی، تحقیق، فیلمبرداری و روایت واقعیت در حوزههای مختلفی کاربرد دارد و میتواند مسیرهای متنوعی برای فعالیت حرفهای ایجاد کند.
- همکاری با گروههای تولید فیلم و پروژههای مستند
- تولید فیلمهای کوتاه برای جشنوارههای داخلی و بینالمللی
- ساخت محتوای مستند برای رسانهها، خبرگزاریها و مجموعههای فرهنگی
- ساخت محتوای ویدئویی برای شبکههای اجتماعی و رسانههای دیجیتال
- تولید فیلمهای معرفی، پشتصحنه و روایتمحور برای کسبوکارها و مؤسسات
- فعالیت بهعنوان پژوهشگر، فیلمبردار، کارگردان یا تدوینگر در پروژههای مستند
تلفن همراه نیز امکان ورود سادهتر و کمهزینهتر به این مسیر را فراهم میکند؛ اما برای فعالیت حرفهای، در کنار نگاه و مهارتهای روایی، یادگیری تدریجی تکنیکهای فیلمسازی و کسب تجربه در پروژههای واقعی ضروری است.
- فعالیت در شبکههای اجتماعی، خبرگزاریها و مجلات بهعنوان نویسندهٔ ناداستان و مستند نگار
- فرمدهی و بازنویسی خاطرات و روایتهای دیگران برای انتشار کتاب یا پادکست
- انتشار روایتهای شخصی خود در قالب کتاب، جستار یا مجموعۀ ناداستان
خدمات و تضمین دوره
- ارائه گواهی پایاندوره معتبر از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و باشگاه هنر اسلامی یونسکو
- منتورینگ تخصصی و دریافت بازخورد شخصی
- تضمین بیقیدوشرط رضایت و بازگشت کامل شهریه در صورت عدم رضایت تا یک ماه پس از ثبتنام
- دسترسی به ۵ ساعت ویدئوی آموزشی
- جزوه و تمرینهای کارگاهی
پیشنیاز کارگاه چیست؟
این کارگاه پیشنیاز ندارد و برای شروع یادگیری مستندسازی، آشنایی قبلی با فیلمسازی یا کار با تجهیزات حرفهای ضروری نیست.
سرفصلهای کارگاه
- مقدمهای بر مستندسازی با تلفن همراه
- خلاقیت و انتخاب سوژه
- اصول روایت در فیلم مستند
- ایده و شخصیت در فیلم مستند
- ساختار سهپردهای و کشمکش
- قصهپردازی در فیلم مستند
